CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4,0 GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG VÀO NÔNG NGHIỆP ĐẮK LẮK

CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4,0 GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG VÀO NÔNG NGHIỆP ĐẮK LẮK

21/05/2019 15:35:38 GMT+7

CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4,0 GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG VÀO NÔNG NGHIỆP ĐẮK LẮK

TS. Vương Hữu Nhi

Chủ tịch Liên hiệp Hội Khoa học và Kỹ thuật Đắk Lắk.

Cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ Tư (Cách mạng Công nghiệp 4.0) được hình thành trên nền tảng công nghệ số và sự tích hợp các công nghệ thông minh để tối ưu hóa quy trình, phương thức sản xuất. Tác động của Cách mạng Công nghiệp 4.0 sẽ ảnh hưởng đến mọi luật lệ, mọi nền kinh tế, mọi ngành công nghiệp đây là một xu thế tác động đến phát triển kinh tế xã hội mỗi quốc gia, mỗi lĩnh vực và toàn cầu. Để tận dụng được những cơ hội của cuộc Cách mạng này mang lại, chúng ta cần phải tìm hiểu thật thấu đáo, đánh giá lại tình hình phát triển kinh tế của tỉnh ta và các điều kiện cần thiết để tiếp nhận cuộc cách mạng 4.0. Vì đây là cơ hội vàng để ứng dụng khoa học công nghệ, kinh tế trí thức và sự biến chuyển trong các chuỗi giá trị toàn cầu đang tạo ra thời cơ mới cho Việt Nam nói chung và Đắk Lắk nói riêng hội nhập sâu hơn và hiệu quả hơn vào kinh tế thế giới.

Nói đến cách mạng 4.0, ta cần điểm lại một số cuộc các mạng trước đây mà ngành nông nghiệp đã ứng dụng:

i) Nông nghiệp 1.0 tiến hành ở thế kỷ 20, tiêu tốn sức lao động, năng suất thấp; dựa vào số lượng lớn các nông hộ nhỏ, có tới 1/3 dân số tham gia vào quá trình sản xuất nguyên liệu thô.

ii) Nông nghiệp 2.0, đó là cách mạng xanh, xuất hiện những năm 1950, gieo trồng các giống lúa thấp cây, sử dụng nhiều phân bón khoáng, thuốc trừ sâu, máy móc chuyên dùng, hạ giá thành, tăng năng suất, đem lại lợi nhuận cho tất các các bên tham gia.

iii) Nông nghiệp 3.0, được biết từ những năm 1990 khi định vị toàn cầu (GPS) được ứng dụng để định vị và định hướng; bộ cảm biến (sensor) giúp điều khiển tự động (điều chỉnh nhiệt độ, ẩm độ, ánh sáng, dinh dưỡng); và ra đời các thiết bị không dây (Telematics), tạo ra bước đột phá về  chất lượng, chủng loại nông sản, hạ giá thành, nâng cao hiệu quả.

iv) Nông nghiệp 4.0: Đến nay, cuộc cách mạng Nông nghiệp lần 4 đang nảy nở nhờ sự kết hợp các công nghệ lại với nhau với yếu tố cốt lõi là công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, kết nối thông tin mạng internet; mở ra cơ hội rất to lớn cho phát triển nông nghiệp. Một cuộc chạy tiếp sức chưa từng có đang diễn ra, nhằm tới sản xuất, kinh doanh thông minh dựa trên các thành tựu đột phá trong công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ nano.

Nhìn lại cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 ra đời trong bối cảnh thế giới khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009  đặt ra yêu cầu phải điều chỉnh thay đổi mô hình phát triển của nhiều nước làm cho phát triển cân bằng, hiệu quả và bền vững hơn. Trước sức ép về an ninh năng lượng, môi trường thúc đẩy các nước đẩy mạnh đầu tư, tìm các giải pháp công nghệ, tổ chức sản xuất, quản lý để tối ưu hóa quá trình sản xuất theo hướng tiết kiệm, hiệu quả về năng lượng và thân thiện với môi trường. Nhiều nước phát triển đặc biệt là Mỹ và các nước phương Tây suy yếu sau khủng hoảng toàn cầu. Trong khi đó Trung Quốc và các nước có nền kinh tế đang trổi dậy mạnh mẽ trong và sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, cạnh tranh vị thế hàng đầu của nhiều nước phương Tây trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là chế tạo công nghiệp. Trung quốc lần lược vượt qua Nhật Bản năm 2006, Mỹ 2010 về sản lượng chế tạo, trở thành “công xưởng” lớn nhất thế giới, với lợi thế chi phí sản xuất thấp, giá lao động lao động có khả năng cạnh tranh cao với các nước công nghiệp phát triển, Điều này bắt buộc các nước phương Tây có nền công nghiệp phát triển phải tái cơ cấu kinh tế để giành lại sản xuất và việc làm cũng như vị thế đứng đầu trong các ngành công nghệ cao.

Trước bước ngoặc lịch sử này vào năm 2011 tại hội chợ công nghệ Hannover ở Công hòa Liên Ban Đức đã ra đời thuật ngữ “Công nghệ 4.0”. Đến năm 2012 được sử dụng đặt tên cho một chương trình hỗ trợ của chính phủ Đức hợp tác với giới nghiên cứu và các hiệp hội công nghiệp hàng đầu của Đức nhằm cải tiến quy trình quản lý và sản xuất trong các ngành chế tạo thông qua “điện toán hóa” và đã vực dậy nền kinh tế nước Đức và tạo ra bước đi ngày càng ổn định. Từ đó đến nay thuật ngữ Công nghệ 4.0 được sử dụng rộng rãi trên thế giới để mô tả cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0).

Ngày 20/01/2016, Diễn đàn kinh tế thế giới đã khai mạc với chủ đề “Làm chủ cuộc cách mạng lần thứ tư” thu hút sự tham gia của 2.500 đại biểu đến từ 100 quốc gia với nhiều nhà lãnh đạo cấp cao. Điều này cho thấy sự quan tâm toàn cầu về cuộc cách mạng 4.0 và những tác động của nó đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia và của cả thế giới. Vậy cuộc cách mạnh 4/0 có những đặc trưng gì?

Đặc trưng phổ biến của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0:

1. Là xu hướng kết hợp công nghệ cảm biến mới, phân tích dự liệu lớn, điện toán đám mây và kết nối internet vạn vật đang thúc đẩy phát triển máy móc tự động hóa và hệ thống sản xuất thông minh.

2. Công nghệ in 3D cho phép sản xuất hoàn chỉnh sản phẩm hoàn chỉnh nhờ nhất thể hóa các dây chuyền sản xuất không phải qua giai đoạn lắp ráp các thiết bị phù trợ. Công nghệ này cho phép in ra các sản phẩm chất lượng cao, loại bỏ các khâu sản xuất trung gian và giảm chi phí sản xuất.

3. Công nghệ na no và vật liệu mới cho phép tạo ra các cấu trúc vật liệu mới ứng dụng rộng rãi trong hầu hết các lĩnh vực.

4. Trí tuệ nhân tạo và điều khiển học có bước phát triển vượt bậc cho phép con người kiểm soát từ xa mọi thứ, không giới hạn về không gian, thời gian; tương tác nhanh hơn và tốt hơn.

Theo dự báo của WEF (Diễn đàn kinh tế thế giới), sẽ có nhiều đột phá lớn về công nghệ xảy ra trong khoảng giữa thập niên 2020 như công nghệ robot, ứng dụng rộng rãi in 3D, dự liệu lớn, internet kết nối sự vật…

Đây chính là những công nghệ nền tảng và trung tâm của công nghệ mới 4.0, tạo nên diệm mạo mới cho phát triển kinh tế xã hội trên toàn cầu.

Ứng dụng công nghệ 4.0 cho tỉnh Đắk Lắk. Tỉnh ta là tỉnh lẻ, xa các trung tâm khoa học công nghệ, các trung tâm kinh tế, văn hóa và xã hội, có một nền kinh tế phát triển chủ yếu dựa vào sự phát triển nền nông nghiệp, vậy có ứng dụng được công nghệ 4.0 cho sản xuất được không? Một câu hỏi vô cùng khó khăn đối với các nhà hoạt định chính sách muốn xây dựng và phát triển kinh tế tỉnh nhà. Vì vậy, cần có cách tiếp cận hợp lý và giải pháp tổng thể để phát huy lợi thế, giảm thiểu tác động tiêu cực do làn sóng công nghệ mới có thể mang đến với ngành nông nghiệp.

Tỉnh Đắk Lắk có tổng diện tích nông nghiệp hơn 655 ngàn ha, trong đó diện tích cà phê hơn 204 ngàn ha, cao su hơn 30 ngàn ha; cây hồ tiêu gần 38 ngàn ha..., phần còn lại chủ yếu là cây ngắn ngày như lúa, ngô, đậu đỗ các loại. Các loại cây trồng chính cũng như cây ngắn ngày trên cũng có nhiều hạn chế giá trị thu nhập trên 1 đơn vị diện tích thấp, bình quân 20 - 50 triệu đồng/ha, hiệu quả kinh tế không cao, năm 2018 đạt 40.378 tỉ đồng tăng bình quân hàng năm 4,7%.

Thực hiện Đề án “Tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững” còn nhiều bất cập, chưa tìm ra khâu đột phá để phát triển, Chương trình phát triển cà phê bền vững còn nhiều hạn chế, Phấn đấu đến năm giảm và ổn định diện tích còn 160 -180 ngàn ha khó thực hiện, vì chưa tìm được cây, con gì thay thế cho phù hợp. Đặc biệt là công nghệ để ứng dụng vào ngành Nông nghiệp nâng cao giá trị sản phẩm còn nhiều hạn chế, khiến cho người nông dân thu nhập thấp và chịu nhiều rủi ro.

Chủ trương của tỉnh "Phát triển nông nghiệp theo hướng tập trung chuyên canh tạo hàng hoá có giá trị kinh tế cao góp phần cho công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn". Vì thế Đắk Lắk cần phải tìm giải pháp để phát triển nông nghiệp trên nền tảng công nghiệp 4.0, thì mới giải quyết nâng cao đời sống nhân dân, góp phần xóa đói, giảm nghèo, tiến tới làm giàu trên lợi thế đất đai của mình. Tập trung xây dựng nền nông nghiệp phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội. Từng bước chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, chú ý ứng dụng công nghệ cao. Muốn vậy chúng ta tìm hiểu về các nước trên thế giới họ làm sao? Và học hỏi ứng dụng cái gì để đáp ứng yêu cầu phát triển ở tỉnh ta.

 “Nông nghiệp 4.0” ở châu Âu và các nước phát triển được hiểu là các hoạt động trồng trọt và chăn nuôi được kết nối mạng bên trong và bên ngoài đơn vị (có thể hiểu theo nghĩa rộng bao gồm cả lĩnh vực thủy sản, lâm nghiệp). Nghĩa là thông tin ở dạng số hóa dành cho tất cả các đối tác và các quá trình sản xuất, giao dịch với các đối tác bên ngoài đơn vị như các nhà cung cấp và khách hàng tiêu thụ được truyền dữ liệu, xử lý, phân tích dữ liệu phần lớn tự động qua mạng internet. Sử dụng các thiết bị internet có thể tạo điều kiện quản lý lượng lớn dữ liệu và kết nối nội bộ với các đối tác bên ngoài đơn vị. Một số thuật ngữ khác thường được sử dụng như “Nông nghiệp thông minh” và “Canh tác số hóa”, dựa trên sự ra đời của các thiết bị thông minh trong nông nghiệp. Các thiết bị thông minh bao gồm các cảm biến, các bộ điều tiết tự động, công nghệ có thể tính toán như bộ não và giao tiếp kỹ thuật số. Nông nghiệp 4.0 mở đường cho sự tiến hóa tiếp theo, bao gồm những hoạt động không cần có mặt con người trực tiếp và dựa vào hệ thống thiết bị có thể đưa ra những quyết định một cách tự động. Các ứng dụng công nghệ 4.0 cơ bản như sau:

1. Cảm biến kết nối vạn vật (IoT Sensors): Từ dinh dưỡng đất kết nối với máy chủ và các máy kết nối khác là thành phần chủ yếu của nông nghiệp hiện đại. 

2. Công nghệ đèn LED đang trở thành tiến bộ không thể thiếu để canh tác trong nhà vì sự đáp ứng sinh trưởng và năng suất tối ưu.

3. Người máy (Robot) đang thay việc cho nông dân thường làm. Người máy cũng có cả các bộ phân tích nhờ các phần mềm trợ giúp phân tích và đưa ra xu hướng trong các trang trại. 

4. Tế bào quang điện (Solar cells). Phần lớn các thiết bị trong trang trại được cấp điện mặt trời và các bộ pin điện mặt trời trở nên quan trọng.

5. Thiết bị bay không người lái (Drones) và các vệ tinh (satellites) được sử dụng để thu thập dữ liệu của các trang trại.

6. Canh tác trong nhà/hệ thống trồng cây – nuôi cá tích hợp/Thủy canh (khí canh): Hiện nhiều giải pháp đã được hoàn thiện.

7. Công nghệ tài chính phục vụ trang trại (Farm Fintech): Fintech nghĩa là kinh doanh dịch vụ tài chính dựa trên nền tảng công nghệ. Fintech được sử dụng chung cho tất cả các công ty tài chính sử dụng internet, điện thoại di động, công nghệ điện toán đám mây và các phần mềm mã nguồn mở nhằm mục đích nâng cao hiệu quả của hoạt động ngân hàng và đầu tư. Farm Fintech bao gồm dịch vụ cho vay, thanh toán, bảo hiểm.

Như vậy, đối với tỉnh ta ứng dụng công nghệ 4.0 trong Nông nghiệp bao hàm nghĩa rộng của cả trồng trọt, chăn nuôi (có thể hiểu rộng hơn sang cả thủy sản và lâm nghiệp) về nghiên cứu, chuyển giao và sản xuất. Nông nghiệp hiện đại quan tâm đến độ bền vững và các giải pháp an toàn. Canh tác (Farming) là thực hiện những kỹ thuật như làm đất, gieo cấy, tỉa cành, luân canh, chăm sóc, thu hoạch, với mục tiêu đạt năng suất cao hơn, bảo vệ môi trường tốt hơn, dựa vào tiến bộ công nghệ kỹ thuật số, canh tác năng động và hiệu quả.

Muốn thành công trong nông nghiệp của tỉnh Đắk lắk cần phải phấn đấu và thực hiện một số giải pháp chính sau:

Thứ nhất, tiếp tục tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị sản phẩm, sản xuất bền vững; đổi mới đầu tư công và dịch vụ công theo hướng chuyển nền nông nghiệp chủ yếu dựa vào đất đai và lao động rẻ sang nền nông nghiệp đổi mới và sáng tạo để vừa đón đầu và nắm bắt được các thành tựu của nền nông nghiệp 4.0; đẩy mạnh hơn việc phát triển các chuỗi giá trị nông nghiệp ứng dụng thành tựu của cuộc cách mạng công nghệ 4.0, xây dựng các chuỗi giá trị nông nghiệp liên tỉnh và xuyên biên giới.

Thứ hai, Tiếp tục hỗ trợ và cung cấp tín dụng cho nông dân, các doanh nghiệp, trang trại trong phát triển và ứng dụng công nghệ 4.0 ở tất cả các lĩnh vực trong chuỗi nông sản thực phẩm; tăng cường trao đổi thông tin, phối hợp chặt chẽ trong xây dựng chiến lược, quy hoạch, chính sách phát triển nông nghiệp giữa các tỉnh trong cả nước.

Thứ ba, phối hợp tốt nhất trong giao thương giữa các tỉnh và thị trường thế giới, tận dụng lợi thế của tỉnh sản xuất những mặt hàng nông nghiệp có lợi thế cạnh tranh, hiệu quả kinh tế cao. Tăng cường hợp tác và ứng dụng công nghệ mới để phát triển ngành logistics hỗ trợ nông nghiệp và quản lý chất lượng hàng nông sản khi xuất khẩu.

Thứ tư, tăng cường đầu tư và phối hợp giữa các tỉnh bạn và hợp tác các nước bạn hợp tác với Việt Nam trong các chương trình nghiên cứu, đào tạo, khuyến nông hỗ trợ ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp, nông nghiệp thông minh, nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, quản lý dịch bệnh và quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm dựa trên nền tảng của công nghệ số.

Thứ năm, Với các sản phẩm nông nghiệp được sản xuất quy mô lớn và thương mại hóa, tiếp tục phát triển công nghệ giúp truy xuất nguồn gốc vừa khẳng định thương hiệu và thúc đẩy sản xuất, tiêu dùng các sản phẩm nông nghiệp an toàn. Một ứng dụng khác là việc phát triển các mô hình dự báo cung, cầu của thị trường dựa trên dữ liệu lớn, thu thập từ cấp đồng ruộng/trang trại nhằm điều tiết nguồn cung, tránh tình trạng “được mùa – mất giá, mất mùa – được giá”; tiếp tục tháo dỡ các rào cản về tiếp cận đất đai, tín dụng, thông tin chính sách, tạo nên các đột phá cho ngành nông nghiệp phát triển.

Thứ sáu, tận dụng tối đa các ứng dụng của công nghệ 4.0 trong các chương trình quản lý tài nguyên thiên nhiên và quản lý rủi ro thiên tai quy mô vùng dự báo, cảnh báo sớm thời tiết; cảnh báo cháy rừng; cảnh báo nguy cơ ô nhiễm nguồn nước; cảnh báo lũ lụt; giám sát an toàn hồ đập.

          Để đáp ứng yêu cầu đến sự thành công trong nông nghiệp cần phải có chính sách thông thoáng để thu hút các nhà đầu tư có đủ tìm năng tham gia xây dựng khu công nghệ cao, ứng dụng công nghệ 4.0 hiện đại trong nông nghiệp.

          Hiện nay chúng ta đang thiếu hút lao động có trình độ và kỹ năng chuyên nghiệp đáp ứng được nhu cầu về nguồn nhân lực cho nông nghiệp 4.0. Để đáp ứng nhu cần phải thay đổi phương thức dạy và học. Giải pháp hiệu quả nhất là liên doanh, liên kết với doanh nghiệp nông nghiệp để hình thành mô hình đào tạo mới.

Cùng với đó là xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp ngành nông nghiệp để hỗ trợ cho các start-up, phát triển các ý tưởng sáng tạo trong nông nghiệp. Đó cũng chính là một cách khơi dậy miền đam mê cho sinh viên nông nghiệp, là hỗ trợ bước đầu cho doanh nghiệp nông nghiệp 4.0.

Ngoài ra, cũng cần có cơ chế đột phá về thể chế, chính sách khuyến khích các cơ sở đào tạo, nghiên cứu khoa học và công nghệ, doanh nghiệp nghiên cứu chuyển giao công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp. Khuyến kích các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong và ngoài nước thành lập cơ sở dạy nghề, thực hiện chương trình hợp tác đào tạo tại khu, vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Tạo điều kiện để công nghệ được thương mại hóa, hỗ trợ nông dân, doanh nghiệp, hợp tác xã tiếp nhận công nghệ, quảng bá sản phẩm công nghệ./.

Thứ ba, 25/06/2019 12:39:10 AM

Bình chọn

Bạn thấy nội dung của website như thế nào ?

Bình chọn

Liên kết website

Mở liên kết

Lượt truy cập: 2,435,747

Đang online: 85