Sử dụng nhân tài cần một tư duy mới

Sử dụng nhân tài cần một tư duy mới

27/08/2015 07:45:02 GMT+7

Cùng với sự phát triển như vũ bão của nền kinh tế tri thức, cuộc chạy đua tranh giành nguồn lực nhân tài giữa các quốc gia ngày càng diễn ra quyết liệt. Trong xu thế toàn cầu hóa và cạnh tranh gay gắt hiện nay, làm thế nào để đào tạo và thu hút đội ngũ nhân tài để họ có thể phục vụ một cách tốt nhất cho công cuộc phát triển kinh tế của đất nước. Đây là bài toán đang cần lời giải.

Ảnh minh họa. Nguồn UET

Ảnh minh họa. Nguồn UET

CUỘC CHIẾN TRANH GIÀNH NHÂN TÀI 

Hiện nay, cùng với việc đẩy mạnh công tác đào tạo và bảo vệ nguồn tài nguyên nhân tài, các nước trên thế giới đều ban hành nhiều chính sách ưu đãi nhằm thực thi chiến lược tranh giành nhân tài, tạo nên một cuộc đua giành giật nhân tài gay gắt trên phạm vi toàn cầu.
Gần đây, có điểm đáng lưu ý là sự dịch chuyển nhân tài trên thế giới, một số nước như Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Canada và các nước phát triển ở Đông Âu là những nước “nhập khẩu” nhân tài, các nước đang phát triển lại là nguồn “xuất khẩu” nhân tài. Thống kê cho thấy, từ thập niên 1960-1990, hơn hai triệu nhân tài có trình độ khoa học kỹ thuật cao ở các nước đang phát triển di cư sang các nước phát triển. Các nước phương Tây như “ống hút” khổng lồ “hút” nguồn chất xám từ các nước đang phát triển bằng cách đón chào các nhân tài trẻ sang đất nước họ học tập và giữ lại làm việc.

Mỹ là quốc gia đi đầu trong cuộc chiến tranh giành nhân tài trên thế giới. Chiến lược mà Chính phủ Mỹ sử dụng là thu hút nhân tài trên phạm vi toàn cầu, không kể tôn giáo, đẳng cấp chính trị. Các đời tổng thống Mỹ đều rất coi trọng chiến lược “ưu tiên cho giáo dục”, “đầu tư cho con người” và xây dựng “cường quốc trí tuệ”. Với chính sách di dân mở cửa, Chính phủ Mỹ đã thu hút được một đội ngũ nhân tài hùng hậu phục vụ cho đất nước. Theo thống kê, mỗi năm toàn thế giới có hơn 1,5 triệu du học sinh, trong đó có 48.000 du học sinh học tập và nghiên cứu ở Mỹ. Tháng 5-2000, Tổng thống Mỹ Bin Clinton đệ trình lên Quốc hội Chương trình “nhập khẩu” nhân tài, theo đó, từ năm 2001- 2003, mỗi năm số nhân tài nước ngoài có trình độ kỹ thuật cao mà Mỹ tiếp nhận sẽ tăng từ 115.000 người lên 200.000 người, và từ năm 2001 đến 2015, Mỹ sẽ thu hút hơn 1 triệu nhân tài có trình độ kỹ thuật cao từ các quốc gia khác vào Mỹ. Đặc biệt, Chính phủ Mỹ cho phép mỗi năm có khoảng 6.000 nhà khoa học nổi tiếng và các chuyên gia cao cấp của nước ngoài được định cư hợp pháp vào nước này.

Không giống Mỹ, một số quốc gia phát triển khác vừa có chính sách thu hút nhân tài từ các nước đang phát triển, song lại phải đối mặt với tình trạng “chảy máu” chất xám. Thống kê của Hội đồng châu Âu (EC) cho thấy, năm 2014, số nhân tài của EC vào Mỹ chiếm khoảng 15% trong tổng số nhân tài của các nước vào Mỹ. Báo cáo chỉ tiêu khoa học kỹ thuật của EU năm 2014 cho biết, hơn 70% số chuyên gia cao cấp mang quốc tịch châu Âu muốn tiếp tục ở lại Mỹ làm việc.

Ngoài ra, không ít nhân tài từ các quốc gia (hoặc khu vực) có chế độ chính trị - xã hội không ổn định lại có xu hướng đổ dồn về các quốc gia (hoặc khu vực) có môi trường chính trị - xã hội tương đối ổn định. Thống kê trong đầu năm 1992 cho thấy, 107.000 chuyên gia của Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG) được phê chuẩn định cư ở nước ngoài, trong đó 48.000 người sang Cộng hòa Liên bang Đức, 43.000 người sang Israel, 8.500 người sang Mỹ, 3.400 người sang Hy Lạp. Đặc biệt, sau khi Liên Xô giải thể, năm 1991, Mỹ và Nhật Bản đã “cướp mất” 90.000 chuyên gia của SNG, trong đó có hơn 2.000 chuyên gia hạt nhân cao cấp bị Mỹ “phỗng tay trên”. Chỉ tính trong khoảng thời gian cuối năm 1999, có tới 30.000 chuyên gia kỹ thuật của Nga di cư ra nước ngoài.

Ngoài những con số thống kê kể trên, một quy luật biến động mới của thị trường nhân tài trong thời gian gần đây là các công ty xuyên quốc gia của phương Tây xây dựng trung tâm nghiên cứu công nghệ cao ở nước bản địa để thu hút nguồn lực nhân tài của quốc gia đó phục vụ cho họ. Hiện tượng “đầu quân” cho công ty nước ngoài khá phổ biến ở các nước đang phát triển, trong đó có cả Việt Nam, điều này vô hình trung khiến nguồn chất xám của các quốc gia đang phát triển cũng “chảy máu” một cách nghiêm trọng.

Cần chiến lược giữ chân nhân tài 

Cùng với sự cạnh tranh gay gắt trong thị trường nhân tài thế giới, vài năm gần đây, các nước phát triển đã đẩy nhanh tốc độ tranh giành nguồn lực nhân tài, nhiều chính sách nhập cư ưu đãi được các quốc gia ban hành để thu hút những người có năng lực vào nước mình làm việc. Các nước trong EU như Pháp, Đức, Áo, Thụy Điển, thậm chí cả Anh cũng áp dụng chính sách di dân tiện lợi để thu hút nhân tài có trình độ kỹ thuật cao, đặc biệt là các chuyên gia về công nghệ thông tin. Điều đáng quan tâm nhất vào tháng 10-2007, EU ban hành “Thẻ Xanh” để cạnh tranh với Thẻ cư trú vô thời hạn “Thẻ Xanh” của Mỹ, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhân tài có trình độ kỹ thuật cao nhập cư vào EU.

Nga cũng không nằm ngoại lệ, chính phủ nước này áp dụng nhiều biện pháp để bảo vệ nguồn nhân tài trong nước. Nguồn kinh phí đầu tư cho hoạt động nghiên cứu khoa học và giáo dục của Nga không ngừng gia tăng, dự toán ngân sách của Viện Hàn lâm khoa học Nga vài năm gần đây tăng trên 20%/năm. Chính phủ Nga đã nâng cao mức đãi ngộ vật chất và an sinh xã hội cho đội ngũ các nhà nghiên cứu khoa học trong nước, đồng thời mở rộng quy mô xây dựng nhà ở cho các nhà khoa học trẻ. Mặt khác, Chính phủ Nga còn áp dụng những biện pháp cụ thể để ngăn chặn tình trạng “chảy máu” chất xám như hạn chế những chuyên gia đầu ngành ra nước ngoài làm việc, khuyến khích các doanh nghiệp và chính phủ hỗ trợ các học giả trẻ bằng nhiều hình thức khác nhau…

Một quốc gia khác ở Nam Á là Ấn Độ cũng nỗ lực rất lớn để đưa ra nhiều chính sách tốt tạo môi trường phát triển thuận lợi cho đội ngũ học giả đang làm việc ở nước ngoài về nước làm việc. Chính phủ Ấn Độ đã xây dựng nhiều trung tâm kỹ thuật cao ở các thành phố mới nổi, như Bengaluru, Hyderabad và khuyến khích đội ngũ nhân tài có trình độ kỹ thuật cao về nước làm việc. Hiện nay, không ít nhân tài Ấn Độ sang trung tâm công nghệ cao Sillicon Valley (Mỹ) làm việc và mang theo vốn cũng như kỹ thuật quản lý hiện đại từ Mỹ về các trung tâm kỹ thuật cao của Ấn Độ để đầu tư, đem lại nguồn sinh lực mới cho ngành công nghệ thông tin của quốc gia này. Bắt đầu từ năm 2003, mỗi năm Chính phủ Ấn Độ tổ chức “Ngày người Ấn Độ ở nước ngoài” với quy mô lớn nhằm kêu gọi, thu hút người Ấn Độ ở nước ngoài góp tiền, góp sức cho công cuộc xây dựng đất nước.

Cần đột phá trong sử dụng nhân tài ở Việt Nam 

Trường hợp giáo sư Ngô Bảo Châu của Việt Nam giành được giải thưởng Fields cao quý năm 2010 là niềm vinh dự và tự hào lớn lao, vì đây là lần đầu tiên nhà toán học người Việt Nam được thế giới vinh danh. Tuy nhiên, chúng ta và ngay cả bản thân giáo sư Ngô Bảo Châu đều phải thừa nhận rằng, nếu như không được tiếp cận với hai nền giáo dục tiên tiến, được học hỏi, nghiên cứu và giảng dạy tại Pháp và Mỹ - hai cường quốc về khoa học cơ bản, giáo sư Ngô Bảo Châu có thể sẽ không được bước lên đỉnh cao vinh quang của môn toán học - lĩnh vực khoa học chỉ dành cho những bộ óc siêu việt. Khoa học cơ bản không phải là thế mạnh và cũng không phải là nhu cầu bức thiết của các nước đang phát triển vì nhiều lý do dễ hiểu, trong đó có cả lý do kinh tế. Cho dù là nhân tài ở lĩnh vực nào cũng đều mong muốn có môi trường làm việc tốt, được hưởng mức đãi ngộ phù hợp để có thể phát huy tối đa khả năng của mình. Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, chúng ta cần nắm bắt quy luật biến động của thị trường nhân tài để kiện toàn cơ chế sử dụng nhân tài cho phù hợp, để có thể chiêu nạp hiền tài phục vụ đắc lực cho công cuộc phát triển đất nước. Kinh nghiệm trọng dụng nhân tài của các nước phát triển là bài học quý đối với một nước đang phát triển, có nền kinh tế lạc hậu muốn đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nước như Việt Nam, có thể rút ra một số điểm sau:

Cần xóa bỏ quan niệm “gừng càng già càng cay”

Năm 2005, Ngô Bảo Châu- nhà toán học tài ba được đặc cách phong hàm giáo sư tại Việt Nam. Được đặc cách, có nghĩa là chưa “hội đủ” tiêu chuẩn giáo sư của Việt Nam, mặc dù trước đó Ngô Bảo Châu đã được phong giáo sư tại Đại học Pa-rix VI và Pa-rix XI, đồng thời được nhận giải thưởng của Viện Toán học Clay (Mỹ). Điều đó cho thấy, tiêu chuẩn về học hàm học vị trong hệ thống đại học của chúng ta còn khắt khe và nghiêm ngặt về tuổi tác. Quan niệm “gừng càng già càng cay” có thể là một chuẩn mực tốt trong một vài lĩnh vực, nhưng trong các lĩnh vực khoa học, văn học và nghệ thuật nó lại là một rào cản lớn cho sự phát triển của những bộ óc sớm bộc lộ tài năng. Hiện nay, ở nhiều nước phát triển trên thế giới đã có nhiều vị “giáo sư thanh niên” bước lên bục giảng đại học từ lúc còn rất trẻ, chưa đến tuổi 30.

Thay đổi tư duy về giáo dục 

Qua nhiều năm cải cách giáo dục, đã đến lúc chúng ta cần phải thay đổi lại tư duy giáo dục và xây dựng một cơ chế thích hợp để đào tạo và giữ chân nhân tài, đặc biệt là các nhân tài trẻ có năng lực thực sự. Trường hợp để những nguồn chất xám quý giá ra nước ngoài làm việc là một thiệt thòi lớn cho nước nhà. Đào tạo nhân tài đã khó, nhưng giữ chân nhân tài lại càng khó hơn. Hiện nay, chúng ta đã có con số thống kê chính xác về tỷ lệ du học sinh về nước làm việc sau khi đi tu nghiệp ở nước ngoài hay chưa? Phải chăng chúng ta cũng nên xây dựng một cơ chế khích lệ nhân tài cho phù hợp với tình hình đất nước, đặc biệt, hằng năm nên có các giải thưởng dành cho những công trình nghiên cứu khoa học tiêu biểu với giá trị lớn để khuyến khích các nhà khoa học trong nước có thể dồn nhiều tâm huyết hơn cho hoạt động nghiên cứu khoa học. Để trong một tương lai không xa, chúng ta lại được vinh dự đón mừng một trí tuệ Việt khác tiếp nhận một giải thưởng uy tín quốc tế với tư cách là một công dân Việt Nam, do Việt Nam đào tạo mà không chỉ là người gốc Việt!

Cơ chế và chính sách linh hoạt trong việc thu hút nhân tài 

“Hiền tài là nguyên khí quốc gia”, trong thời đại hiện nay, nhân tài chính là động lực để phát triển đất nước. Đảng và Nhà nước ban hành nhiều chủ trương, chính sách để đào tạo, phát triển và thu hút nhân tài. Nhưng cơ chế hành chính của chúng ta đã tạo ra không ít ràng buộc, do vậy chưa phát huy, tận dụng ở mức cao nhất trí tuệ Việt Nam, cơ chế sử dụng người tài vẫn còn bất cập. Thực tiễn đã chứng minh, bất kỳ lĩnh vực nào, nếu không tạo ra được một cơ chế thích hợp theo đúng quy luật phát triển, nếu người lãnh đạo không biết nhìn nhận, thu hút, trọng dụng nhân tài thì chúng ta không thể sớm tạo ra được sự bứt phá trên nhiều lĩnh vực. Hiện nay, không ít địa phương trên cả nước trọng dụng nhân tài theo kiểu phong trào, cụ thể là địa phương nào cũng có chính sách “trải thảm đỏ” thu hút nhân tài, nhưng không thiết thực, hiệu quả, làm lãng phí nguồn chất xám của đất nước. Một số địa phương đã có lời mời các thủ khoa các trường đại học về làm việc, nhưng đã có không ít người từ chối. Một số người nhận làm việc song rồi lại ra đi sau một thời gian ngắn với lý do là không được phân công cụ thể theo đúng chuyên ngành đào tạo của họ. Do đó, hiện nay, các địa phương cần căn cứ vào nhiệm vụ và nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội của mình để có những hợp đồng cụ thể với những người có năng lực thực sự và trả công thỏa đáng cho họ theo cơ chế thị trường. Đặc biệt, ngoài kết quả công việc theo hợp đồng, những người có tài sẽ không bị ràng buộc và chi phối bởi bất cứ yếu tố nào trong quá trình thực hiện công việc của mình. Như vậy, người tài sẽ phát huy được hết khả năng của mình, đồng thời địa phương cũng có thể giải quyết được rất nhiều vấn đề kinh tế-xã hội đang đặt ra trước mắt.

Chú trọng đầu tư cho đại học, đổi mới công tác quản lý du học sinh 

Hơn lúc nào hết, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần đổi mới mạnh mẽ công tác quản lý du học sinh để bảo đảm số lượng du học sinh sau khi học tập, phần lớn sẽ trở về cống hiến cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Điều quan trọng là chúng ta cũng cần phải có những chiến lược đầu tư thích đáng hơn nữa cho giáo dục nói chung, đặc biệt là giáo dục đại học. Trong bối cảnh hiện nay, cần phải đầu tư xây dựng những trường đại học có khả năng thu hút sinh viên trong nước và quốc tế có nhiều tố chất của một nhân tài. Ngoài ra, chúng ta cần nhìn nhận một điều sâu xa hơn, đó là Việt Nam có rất nhiều tài năng trên nhiều lĩnh vực. Thực tế những cuộc thi quốc tế nhiều năm qua đã chứng minh điều đó. Trong kỳ thi Olympic Toán quốc tế 2015 tại Thái Lan vừa qua, tất cả 6 thí sinh của Việt Nam đều giành huy chương, trong đó có 2 huy chương vàng, 3 huy chương bạc và 1 huy chương đồng. Nếu những nhân tài được ươm, trồng, phát triển trên những mảnh đất có đủ điều kiện về mọi mặt, đặc biệt được chăm chút bởi những con người có tri thức, có tâm huyết thì chắc chắn Việt Nam không chỉ có một Ngô Bảo Châu, một Đặng Thái Sơn... Và như vậy, nhân tài Việt Nam không chỉ phụng sự đất nước, mà còn cho cả sự phát triển của nhân loại, nhất là trong thời kỳ hội nhập và mở cửa. Như vậy, cần có một “điểm nhìn” và tạo ra những cơ chế mới để trọng dụng và thu hút nhân tài trong bối cảnh hiện nay

Nguồn: Vusta
Chủ nhật, 19/11/2017 03:50:28 PM

Bình chọn

Bạn thấy nội dung của website như thế nào ?

Bình chọn

Liên kết website

Mở liên kết

Lượt truy cập: 1,992,948

Đang online: 98